ธรรมชาติของเด็กเล็กและการจัดกิจกรรมในชั้นเด็กเล็ก
ในระหว่างการอบรมคอร์สอนุบาลวอลดอร์ฟสามปี เมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 2546 ในช่วง 11.00-12.00 น. คุณเรนาเต้ ได้แบ่งกลุ่มเพื่อการพูดคุยออกเป็นสองกลุ่ม กลุ่มหนึ่งเกี่ยวกับอนุบาลซึ่งนำโดยคุณทันห์ เชอร์รี่ และอีกกลุ่มเป็นผู้ทำงานกับเด็กเล็กชั้นเนิสเซอรี่อายุต่ำกว่าสามขวบนำโดย คุณเรนาเต้
ช่วงแรกคุณเรนาเต้ได้รวบรวมคำถามจากคนในกลุ่มได้ ประมาณสิบคำถาม หลังจากนั้นคุณเรนาเต้ได้ให้ข้อสังเกตว่าจากคำถามเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าผู้ เข้าอบรมยังขาดความเข้าใจในธรรมชาติของเด็กเล็ก และถ้าเราเข้าใจ เราจะสามารถอยู่ใน mood of the young child ได้คือ เข้าใจในอารมณ์ความรู้สึกของเด็กเล็ก อันจะนำไปสู่ความสามารถในการจัดการกับความยุ่งยากที่เกิดขึ้นในแต่ละวันได้ ดีขึ้น
โดยธรรมชาติเด็กเล็กสองขวบ จะไม่อยากแยกออกจากอกพ่อแม่ หรือผู้เลี้ยงดูคนเดิม เราต้องพึงระลึกว่า ผู้ใหญ่เป็นคนผลักไสดันให้เด็กเข้าสู่สภาวะแวดล้อม ที่ตรงข้ามกับธรรมชาติของเขา ดังนั้นเราไม่ควรคิดว่าเด็กเล็กจะผละออกจากอกพ่อแม่หรือผู้ดูแลอย่าง ง่ายดาย เมื่อต้องเข้ามาเจอสภาพแวดล้อมใหม่ในเนิสเซอรี่
ธรรมชาติของเด็กเล็ก
1. ความผูกพันธุ์ (Bonding) เด็ก เล็กๆต้องการความสัมพันธ์ที่ผูกพันธ์ใกล้ชิดกับผู้ดูแล โดยเฉพาะความสัมพันธ์ภายในครอบครัว และเมื่อเด็กมาที่เนิสเซอรี เด็กยังต้องการความสัมพันธ์ที่สนิทสนมเช่นนี้ กับผู้ใดผู้หนึ่งในกลุ่มผู้ดูแล นี่เป็นสิ่งแรกที่ผู้ดูแลเด็กต้องทำให้สำเร็จ อีกทั้งเรื่องนี้จะช่วยทำให้ลดภาวะอารมณ์รุนแรงในเด็กเล็กลงด้วย ดังนั้นในการจัดกิจกรรมให้ใช้เวลา ค่อยๆสร้าง สัมพันธ์กับเด็กในลักษณะตัวต่อตัว
สรุป ธรรมชาติของเด็กเล็ก ต้องการผูกพันธ์กับใครสักคนเป็นพิเศษในกลุ่มผู้ดูแล
2. นักพรตผู้โดดเดี่ยว (A Hermit) เป็นภาพลักษณ์ที่ Rudolf Steiner ใช้เปรียบเทียบกับเด็กเล็กอายุก่อนสามขวบ เพราะเด็กวัยนี้มีลักษณะที่ไม่เปิดต่อโลก เช่นเขาไม่ชอบให้คนแปลหน้าจับตัว เด็กปิดตัวเองออกจากโลก และจะทำอะไรตามแรงกระตุ้นของพลังเจตน์จำนง (Will) ไม่มีทางจะไปกำกับเขาได้ในช่วงนี้
3. เด็ก ต้องการเวลา เรา ควรจัดกิจกรรมที่เด็กสามารถมีส่วนร่วมได้ คือได้ใช้พลังของตัวเองที่จะทำสิ่งต่างๆให้สำเร็จ เช่น เวลาผู้ดูแลต้องเปลี่ยนเสื้อให้เด็ก ต้องรอให้เขายกแขนเอง จึงค่อยยกชายเสื้อขึ้น
คุณเรนาเต้เล่าว่า ในอนุบาลบางแห่งมีป้ายเขียนว่า “Give me time” เป็นข้อเตือนใจผู้ใหญ่ เด็กๆต้องการเวลา ให้ทำไปอย่างช้าๆ ค่อยเป็นค่อยไป ช่วยครูทำงานต่างๆ (กวาดบ้าน เตรียมของว่าง เช็ดโต๊ะ ล้างจาน)
ในเรื่องการดูแลร่างกายของเด็ก เช่นทำความสะอาดมือ ล้างหน้า หรือเข้าห้องน้ำ เป็นกิจกรรมที่ช่วยสานความสัมพันธ์ระหว่างเด็กและผู้ดูแล และมันต้องใช้เวลากว่าที่มันจะเกิดขึ้น ในการดูแลร่างกายเด็กเล็ก เด็กต้องการความช่วยเหลือเป็นระยะ และจนกว่าที่เด็กจะรู้สึกอุ่นใจวางใจในตัวผู้ดูแล เด็กห้าขวบสามารถถอดรองเท้าเองวิ่งไปล้างมือเองได้ แต่เด็กเล็กทำเช่นนี้ไม่ได้ ยังต้องการคนสนิทนำพาไป
การจัดกิจกรรมในแต่ละวัน
ยามเช้าเมื่อเด็กนั่งเก้าอี้แล้ว พวกเขาอาจจะเงียบไปสักพัก แล้วก็จะเริ่มร้องไห้อีกในไม่ช้า เด็กจะร้องไห้ถ้าผู้ดูแลที่เขาสนิท เดินออกไปทำอย่างอื่น ดังนั้นผู้ดูแลอีกคนควรเริ่มทำกิจกรรมกับพวกเขาซึ่งอาจจะ เริ่มด้วย ร้องเพลง หรือเกมส์นิ้วมือ เล่า นิทาน ให้อยู่ใกล้ๆเด็ก ไม่ต้องเล่าด้วยโต๊ะนิทาน ใช้ผ้าง่ายๆ ในการเล่านิทาน ต้องมีตัวละครให้เห็นด้วย และ นิทานควรเป็นเรื่องสั้นๆ ง่ายๆ อย่าคาดหวังให้เด็กนั่งเงียบๆ ถ้าเขาลุกขึ้นเดินก็ปล่อยให้เขาเดินไป
คุณเรนาเต้ เล่าว่าที่เขาทำ Play group เด็กสองขวบคนหนึ่ง ลุกขึ้นมานั่งตักเขา จนเขาไม่สามารถเล่านิทานได้ จึงอุ้มเด็กน้อยมาวางใกล้ๆ และไม่อธิบายเหตุผลใดหรือพูดอะไร เพราะเด็กเล็กไม่อาจจะเข้าใจได้ จงมีความยืดหยุ่น เพราะว่า เด็กอาจจะลุกขึ้นมา หยิบตุ๊กตาตัวเอกขณะที่กำลังเล่านิทานอยู่ ก็ต้องปล่อยไป แล้วแต่งเรื่องใหม่ทันทีเช่น ...และแล้วเจ้าชายก็จากไป ทิ้งไว้แต่ฝูงสัตว์เหล่านี้...หรือ อาจจะต้องขอคืน แต่ใช้ท่าทาง และมีความเป็นมิตรด้วยรอยยิ้ม ถ้าไม่ได้ก็ต้องเปลี่ยนเรื่อง
หลังจากเล่านิทานเสร็จ ก็ปล่อยให้เด็กเล่นอิสระ เด็กจะเล่นของเล่นอยู่สักพักเดียว เขาอาจจะเริ่มสำรวจห้อง ช่วงเวลานี้ประมาณ 20 –30 นาที ในช่วงนี้ จะไม่ทำกิจกรรมประจำวันอื่นๆ และผู้ใหญ่ต้องอยู่ใกล้ๆ โดยนั่งทำงานอะไรสักอย่าง
พาเด็กๆ ไปล้างมือ หรือเข้าห้องน้ำ ก่อน ทานอาหารว่างเช้า ซึ่งจะเร็วกว่าเด็กโต
ออกไปเล่นที่สนาม เด็กๆควรอยู่ใกล้ชิดธรรมชาติมากที่สุด เมื่อเข้ามาข้างในก็ล้างมือ เข้าห้องน้ำ
เริ่ม กิจกรรมประจำวัน ครูนำกิจกรรมที่เด็กมีโอกาสได้ใช้มือ เช่นทำขนมปัง คุกกี้ แต่เด็กเล็กไม่ต้องทำสีน้ำ เพราะต้องดูแลเด็กเล็กเป็นกลุ่ม ต้องใช้เวลาพลังในการตระเตรียมมากเกินไป ถ้าเด็กมีโอกาสทำที่บ้านจะดีกว่า อย่างไรก็ตามเด็กเล็กจำต้องมีประสบการณ์กับน้ำ ดังนั้นเมื่อออกไปเล่นข้างนอก เขาควรจะมีถังน้ำ ถ้วยน้ำ เด็กเล็กอาจจะได้วาดรูปด้วยสีเทียนก้อน แต่เป็นการวาดโดยอิสระ ไม่ควรถูกบังคับให้ทำสิ่งใดๆ และถ้าเขาต้องการเดินไปมาในห้องก็ต้องปล่อย ในการทำขนมปัง ไม่ควรพูดอธิบายใดๆ นอกจากร้องเพลงก่อนทานอาหารกลาง วัน อาจจะมีเกมส์นิ้วมือสัก สองสามเกมส์ จึงค่อยทานอาหาร เสร็จแล้ววไปล้างมือ ล้างหน้า นอนพัก เด็กเล็กควรนอนสักสองชั่วโมงตอนบ่าย อย่างน้อยหนึ่งชั่วโมง ซึ่งไม่รวมเวลาเตรียมตัวนอน เช่นการลูบหลัง ห่มผ้า กล่อมนอน
อาหารว่าง หลังจากตื่นนอน อาจจะอนุญาตให้เด็กเล่นในห้องได้ หรือออกไปข้างนอก
จบวันด้วยวงกลมเล็กๆ สั้นๆ เคลื่อนไหวง่ายๆ
สิ่ง สำคัญในการให้การศึกษาเด็กเล็กอยุ่ที่ ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ดูแลกับเด็ก โดยผ่านกิจกรรมต่างๆ ความสัมพันธ์นี้เป็นแบบตัวต่อตัว ถ้าเราสามารถทำตามโปรแกรมนี้อย่างมีจังหวะที่ดี จะช่วยเด็กที่เป็น ไฮเปอร์แอคทีฟ (อยู่ไม่นิ่ง) ร้องไห้งอแงและที่มีอารมณ์รุนแรงได้
จากการพูดคุยกับคุณเรนาเต้
ก. สัดส่วนของเด็กเล็กกับผู้ดูแล ตามความเห็นของเรนาเต้ คือ ในอายุ ต่ำกว่า 2 ขวบ เด็ก 15 คนต่อ ผู้ใหญ่ 3 คน ในเด็ก อายุ2-3 ขวบ เด็ก 15 คนต่อผู้ใหญ่ 2 คน เนื่องจากความสัมพันธ์สนิทสนมระหว่างผู้ดูแลกับเด็กเกิดขึ้นจากการดูแลตัว ต่อตัว และใช้เวลา
ข. ในโปรแกรมสำหรับเด็กเล็กนี้จะไม่มีกิจกรรมวงกลมอย่างเช่นที่มีในอนุบาล
ค. ในเด็กเล็กจะไม่มีการลงโทษใดๆทั้งสิ้น และแน่นอนว่าจะไม่มีแม้คำ “ลงโทษ” ด้วยซ้ำไป ธรรมชาติของเด็กเล็กจะไม่เข้าใจว่าอะไรควรหรือไม่ควรตามหลักเหตุผลของ ผู้ใหญ่ เด็กเล็กไม่ควรถูกแยกออกจากกลุ่ม และจากผู้ดูแลของเขา ไม่ควรนำเด็กไปไว้ที่กลุ่มอื่น
เรียบเรียงโดยครูอ้วน 10/10/03 |
